Published on: Sunday, July 12, 2026

Swift-da Class-lardan qanday foydalanish kerak

Authors

Name
ShoxruxC
@iOSdasturchi

Hammaga xush kelibsiz! Bu videoda biz class-larni ko'rib chiqamiz. O'tgan ikki videoda struct va enum-larni o'rgandik — ular ikkalasi ham value type edi. Endi esa reference type bo'lgan class-larga o'tamiz.

Reference type-lar value type-lardan tubdan farq qiladi va shu sababli ulardan foydalanish ham biroz boshqacha. Aslida, class bilan ishlash struct'ga qaraganda biroz osonroq. Bu class-ni doim afzal ko'rish kerak degani emas — ko'p hollarda struct yaxshiroq tanlov. Lekin ayrim hollarda class ishlatish majburiy bo'ladi.

Stack vs Heap — qisqa eslatma

// Struct-lar:
// - Tezkor
// - Stack-da saqlanadi
// - Value type — nusxa ko'chiriladi va mutatsiya qilinadi

// Class-lar:
// - Struct-larga qaraganda sekinroq (lekin baribir juda tez)
// - Heap-da saqlanadi
// - Heap dasturning barcha thread-lari o'rtasida umumiy
// - Reference type — xotiradagi obyektga ishora qiladi
//   va shu obyektni o'zgartiradi, yangi nusxa yaratmaydi

Class yaratilganda u xotirada (Heap-da) saqlanadi. Bizda esa shu xotiradagi obyektga pointer (ishora) bo'ladi. Biz obyektni o'zgartirmoqchi bo'lganimizda uni ko'chirmay, to'g'ridan-to'g'ri xotiradagi asl nusxasini o'zgartiramiz.

Class yaratish

Keling, oddiy view model yarataylik. ViewModel — bu MVVM (Model-View-ViewModel) arxitekturasidan kelgan tushuncha. Swift UI-da view model odatda class bo'ladi.

class ScreenViewModel {
    var title: String
    var showButton: Bool

    init(title: String, showButton: Bool) {
        self.title = title
        self.showButton = showButton
    }
}

Struct va class init farqi

Struct-da implicit init bor edi — biz init yozmasak ham kompilyator uni o'zi tushunardi. Class-da esa bunday imkoniyat yo'q, shuning uchun init-ni o'zimiz yozishimiz shart:

// Struct — implicit init mavjud, yozmasak ham ishlaydi
struct CarModel {
    var brand: String
    var model: String
}

// Class — init yozilmasa kompilyator xato beradi
class ScreenViewModel {
    var title: String
    var showButton: Bool

    // Bu init bo'lmasa: "Class has no initializers" xatosi
    init(title: String, showButton: Bool) {
        self.title = title
        self.showButton = showButton
    }
}

Yoki xususiyatlarga default qiymat bersak, init yozmasak ham bo'ladi:

class ScreenViewModel {
    var title: String = "Salom"
    var showButton: Bool = true
    // init kerak emas
}

Deinit — obyektni yo'q qilish

Class-ning struct-dan yana bir farqi — deinit mavjudligi:

class ScreenViewModel {
    var title: String
    var showButton: Bool

    init(title: String, showButton: Bool) {
        self.title = title
        self.showButton = showButton
    }

    deinit {
        // Bu kod obyekt xotiradan o'chirilayotganda ishlaydi
    }
}

// Struct-larda deinit YO'Q
// Chunki struct-lar value type — har o'zgarishda yangi nusxa yaratiladi
// Class-larda esa bir xil obyekt tirik turadi, faqat ichidagi qiymatlar o'zgaradi

deinit kam ishlatiladi. Ko'pgina ilovalar yozilganda umuman kerak bo'lmasligi mumkin, lekin u faqat class-larga xos ekanini bilish muhim.

Instance yaratish va qiymat o'zgartirish

// Class instance yaratish
let myViewModel = ScreenViewModel(title: "Ekran 1", showButton: true)

E'tibor bering — bu yerda let ishlatildi, var emas. Struct-larda qiymatni o'zgartirish uchun var kerak edi. Class-larda esa obyektning o'zi o'zgarmaydi — ichidagi ma'lumotlar o'zgaradi:

let myViewModel = ScreenViewModel(title: "Ekran 1", showButton: true)

// Bu ishlaydi — obyektning o'zi emas, ichidagi qiymat o'zgarmoqda
myViewModel.showButton = false

// Izoh:
// myViewModel — bu xotiradagi obyektga ishora (pointer)
// Pointer o'zgarmayapti (shuning uchun let)
// Xotiradagi obyekt ichidagi qiymat o'zgarmoqda

Bu struct bilan ishlashdan tubdan farq qiladi — struct-da mutating funksiyalar yozib, yangi nusxa yaratishimiz kerak edi.

Class ichida funksiyalar yozish

Qiymatlarni class tashqarisidan o'zgartirish yaxshi amaliyot emas. Buning o'rniga o'zgartirishlarni class ichidagi funksiyalar orqali amalga oshirish kerak:

class ScreenViewModel {
    private(set) var title: String
    private(set) var showButton: Bool

    init(title: String, showButton: Bool) {
        self.title = title
        self.showButton = showButton
    }

    func hideButton() {
        showButton = false
    }

    func updateShowButton(newValue: Bool) {
        showButton = newValue
    }

    deinit {
        // Obyekt xotiradan o'chirilayotganda ishlaydi
    }
}

private(set) nima beradi?

let myViewModel = ScreenViewModel(title: "Ekran 1", showButton: true)

// Bu ishlaydi — qiymatni olish mumkin
let currentValue = myViewModel.showButton

// Bu XATO beradi — tashqaridan qiymat o'rnatib bo'lmaydi
myViewModel.showButton = false // Xato!

// To'g'ri yo'l — class ichidagi funksiya orqali
myViewModel.hideButton()
myViewModel.updateShowButton(newValue: false)

Bu clean code — toza kod yozish amaliyoti. Ma'lumotlarni o'zgartirish mantig'i faqat class ichida bo'lishi kodni tushunarli va xavfsiz qiladi.

Struct vs Class — qisqa taqqoslash

Xususiyat	Struct	Class
Xotirada joyi	Stack	Heap
Turi	Value type	Reference type
Tezlik	Tezroq	Biroz sekinroq
Thread xavfsizligi	Ha	Yo'q (ehtiyot kerak)
Implicit init	Ha	Yo'q
Deinit	Yo'q	Ha
Qiymat o'zgartirish	Mutating / yangi nusxa	Bevosita obyekt ichida
O'zgaruvchi turi	`var` kerak	`let` bilan ham o'zgaradi

Xulosa

Class-lar struct-larga qaraganda ishlatish jihatidan biroz osonroq — mutating yozmasak ham bo'ladi, let bilan ham ichidagi qiymatlarni o'zgartirish mumkin. Lekin bu class-ni doim tanlash kerak degani emas. Struct-lar tezroq, thread-safe va xotiradan samaraliroq foydalanadi.

Keyingi videolarda struct, enum va class-larni haqiqiy stsenariyda qo'llaymiz. Undan oldin esa private kalit so'zini chuqurroq o'rganamiz.

Rahmat, men Nick, bu Swiftful Thinking va keyingi videoda ko'rishguncha!